คนเมือง บ่าอู้กำเมือง แล้วไผจะอู้
( คนเมือง ไม่พูดคำเมือง แล้วใครจะพูด )

ค่าวฮ่ำ คนเมืองลืมตั๋ว

อะไรทำไม ก่ายนั๊กกำจ๋า สุดพันละณาก่าวอู้
ได้ยินตี้ไหน ใจ๋บ่ฮักสู้ ลูกหลานเกิดอยู่ในแดน
แป๋งอู้กำไท ตึงบ่หวงแหน ภาษาในแดนถิ่นนี้
แห๋มบ่เมินนาน ไปบ่กี่ปี๋ ค็อาจบ่มีกำเมืองเน้อเหน้า
ฟังเต๊อะสูเฮ๋ย ลูกหลานต๋านเต้า จะไปลืมกุณเข้า-กิ๋นมา
เกิดบ้านเมืองนี้ หัดใจ้ภาษา ตี่เปิ้นแป๋งมาเมินนานกึดส้าง
ฅนใหญ่หลายฅน บ่เป๋นอวดอ้าง ลูกหลานเกิดมาวันนี้
บ่สอนปากเมือง ป่ายจากละหนี กึ๊ดว่าบ่ดี บ่ตันโลกหล้า
เขียนนักล้ำไป กั๋วเปิ้นจังหน้า ข้าหน้อยขอลาเพียงนี้
สูมาตวยเต๊อะแม้นว่าเสียดสี ขอสัสดี ลาจ๋รเมือบ้าน
ก่อนแหละนายเฮย

โดย ... เจ้ากำกึ๊ด

คำเมือง ( กำเมือง ) หรือชื่ออย่างเป็นทางการว่า "ภาษาถิ่นพายัพ" เป็นภาษาถิ่นที่ใช้ในภาคเหนือตอนบน
หรือภาษาในอาณาจักรล้านนาเดิม มักจะพูดกันมากใน เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน เชียงราย พะเยา น่าน
ลำพูน ลำปาง ตาก และ แพร่
คำเมืองเป็นภาษาของคนไท-ยวน ซึ่งเป็นกลุ่มชนที่อาศัยอยู่ในภาคเหนือตอนบนของประเทศไทยหรืออาณาจักรล้านนา
และ อาณาจักรโยนกในอดีต ปัจจุบันกล่มคนไท-ยวนได้กระจัดกระจายและมีถิ่นที่อยู่ในจังหวัดสระบุรี
จังหวัดราชบุรี จังหวัดนครราชสีมาอีกด้วย

คำเมืองมีไวยากรณ์เหมือนกับภาษาไทยแต่ใช้คำศัพท์ไม่เหมือนกัน
แต่เดิมได้ใช้ คู่กับ ตั๋วเมือง ซึ่งเป็นตัวอักษรของอาณาจักรล้านนา
กำเมืองหรือภาษาเหนือ มีความไพเราะอ่อนหวานมากๆอยู่ในตัวเพราะผู้ใหญ่มักสอนละอ่อน(เด็กๆ)
ให้ “อู้ม่วนจ๋าหวาน” อยู่เสมอผู้หญิงต้องลงท้ายประโยคด้วยคำว่า * เจ้า * ไม่ใช่ * ค่ะ *

ดังนั้นคนเมืองทั้งหลายจงมีความภาคภูมิใจในรากเหง้าของตนเอง
อย่าหลงใหลในคำพูดถิ่นอื่นจนละความสำคัญ
ของภาษาพ่อภาษาแม่ภาษาป้ออุ้ยแม่หม่อน พูดง่ายคือ
ภาษาบรรพบุรุษนั่นเอง
คนเมืองบ่าอู้กำเมือง แล้วไผจะอู้

*** ก้าย ***

แปลว่า เบื่อครับ เช่น
"ก้ายบะ" แปลว่า เบื่ออะ
"ก้ายง่าว" แปลว่า เบื่อโคตร
"ก้ายขนาด" แปลว่า เบื่ออย่างแรง
"ก๊ายยยก้ายยย" แปลว่า โคตรรรรรเบื่ออออเลยยย


ตัวอย่างเมื่อรวมความเป็นประโยค วันนี้หยังมาก้ายขนาดเน่อ ไปตางใดก่_ปะคนเอาก้าใจ๋ตั๋ว
หายความว่า วันนี้เบื่อมากไปทางไหนก็เจอแต่คนเอาแต่ใจตนเอง

*** งึด ***

แปลว่า งง เช่น
"งึดขนาด" แปลว่า งงมากเลย
"งึ๊ดงึด" แปลว่า ง๊ง-งง
"โคตรงึด" แปลว่า งึดอย่างแรง
"งึดแต้งึดว่า" แปลว่า งึดมากๆเลย

ตัวอย่างเมื่อรวมความเป็นประโยค ปาดโธ๊ะ !!! หยังมางึดแต้งึดว่า
หมายความว่า โอ้โห !!! งงมากๆเลย


*** ไม้ก๊ดไว้แป๋งขอ เหล็กงอไว้แป๋งเคียว คนก๊ดอย่างเดียว ไจ๊ก๋านบ่ได้ ***

แปลความว่า ไม้หรือเหล็กที่คดงอ ยังใช้ทำประโยชน์ได้ เช่นเหล็กที่มีรูปร่างงอ ใช้ทำเคียวเกี่ยวข้าว
ไม้ที่มีรูปร่างคนงอ ใช้ทำเป็นตะขอ

แต่คนที่คดไม่ซื่อสัตย์ ใช้ทำประโยชน์อันใดไม่ได้เลย นอกจากฝังดินทำปุ๋ยต้นลำไย แต่ใครจะกล้ากิน
ลูกลำใยต้นนั้นเน๊าะ

ในประโยคมีคำอยู่หลายคำ เช่น
ก๊ด แปลว่า คด
แป๋ง แปลว่า ทำ
ไจ๊ แปลว่า ใช้
ก๋าน แปลว่า การงาน หรือ การ คำๆนี้มักแปลความหมายตามรูปประโยคที่นำไปใช้่ เช่น
ก๋านตี่ - การที่
ยะก๋านยะงาน - ทำงาน เป็นต้น

*** ตุ๊กบ่ได้กิ๋น บ่าหมีไผต๋ามไฟส่องต๊อง ตุ๊กบ่าได้นุ่งได้หย้อง ปี้น้องดูแควน ***

แปลความว่า ยากจนกระทั่งไม่มีข้าวจะกิน ใครก็ได้เอาไฟไปส่องในท้องเพื่อมองดู
แต่ถ้ายากจนกระทั่งไม่ได้ใส่เสื้อผ้าดีๆ แต่งตัวดีๆ พี่น้องจะรังเกียจเอา

*** งัวตั๋วใดกิ๋นหญ้าแผกหมู่ กันบ่ต๋ายเปิ้นฆ่าก็ต๋ายเสือขบ ***

แปลความว่า แผก หมายถึง แยกออกไป ขบ หมายถึง กัด
"วัวตัวใดกินหญ้าแยกจากฝูง ถ้าไม่ตายเพราะถูกฆ่าก็จะตายเพราะถูกเสือกัด"
เป็นสุภาษิตสอนให้คนอยู่รวมเป็นหมู่พวก ถ้ามีพฤติกรรมผิดแผกแปลกไปจากบุคคลอื่น
ในที่สุดบุคคลนั้นก็จะไม่มีใครคบค้าสมาคมด้วย กลายเป็นคนที่โดดเดี่ยว
และไม่สามารถแก้ปัญหาตามลำพังได้