ความเชื่อของชาวล้านนา

ชาวล้านนามีความเชื่อหลายอย่างผสมผสานกันอยู่ ดังที่ปรากฏตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน
โดยสามารถสรุปได้ดังนี้

๑. ความเชื่อเรื่องผี ความเชื่อเรื่องผีนี้มีมานานแล้ว
นอกจากจะเชื่อเรื่องผีที่เป็นวิญญานหลังความตายแล้ว ยังเชื่อในเรื่องผีว่ามีอยู่ ๒ ประเภท คือ
ผีดี และ ผีร้าย ผีดี คือผีที่คอยปกป้องดูแลรักษาคนในครอบครัวและชุมชนให้อยู่ดีมีสุข
ผีประเภทนี้ได้แก่ ผีประจำตระกูล เรียกว่า "ผีปู่ย่า" ผีบ้านผีเมือง (ผีที่คอยดูแลรักษาบ้านเมือง)
ผีเสื้อวัด (อารักษ์วัด) ผีเสื้อนา (อารักษ์นา) ผีเหมืองฝายผีขุนน้ำ เป็นต้น

แต่ทั้งนี้บุคคลจะต้องปฎิบัติตามครรลองที่ดีของครอบครัวและชุมชน
จึงได้รับการปกป้องดูแลรักษา ส่วนผีร้ายนั้น มักหมายถึงผีที่เป็นวิญญานเร่ร่อนตามที่ต่าง ๆ
ตายแล้วไม่ได้ไปผุดเกิด ซึ่งอาจทำร้ายผู้คนให้เกิดความเจ็บป่วยได้
โดยเฉพาะผู้ที่ไปล่วงเกินโดยตั้งใจและไม่ตั้งใจ ทั้งนี้หากมีการล่วงเกินผีทั้ง ๒ ประเภท
แล้วจะต้องไหว้ผีหรือเลี้ยงผี คือการเซ่นไหว้ด้วยข้าวปลาอาหารตามที่มีการกำหนดกันไว้ เช่น
เซ่นด้วย เหล้า ๑ ไหล ไก่ ๑ คู่ เป็นต้น

๒. ความเชื่อทางพุทธศาสนา เช่น ความเชื่อเรื่องกฏแห่งกรรม ทำดีได้ดีทำชั่วได้ชั่ว
ความเชื่อบาป บุญคุณโทษ ความเชื่อเรื่องชาติภพ ความเชื่อเรื่องนรกสวรรค์ เป็นต้น
โดยมีการผสมผสานความเชื่อแบบศาสนาพราหมณ์รวมอยู่ด้วย เช่น ความเชื่อเรื่องเทพเทวดา
พระอินทร์ พระพรหมท้าวจตุโลกบาลผู้รักษาทิศทั้งสี่ เป็นต้น
ซึ่งเห็นได้จากเมื่อมีการประกอบพิธีกรรมใด ๆ ก็ตามเมื่อมีการกล่าวถึง
พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์แล้ว มักจะมีกล่าวถึงเทพเทวดาต่างๆด้วย

๓. ความเชื่อเรื่องไสยศาสตร์ เช่น การใช้เวทย์มนตร์คาถา การสักยันต์ การทำเสน่ห์ เป็นต้น

๔. ความเชื่อเรื่องโหราศาสตร์ เช่น ความเชื่อเรื่องคำทำนาย ชะตาราศี โชคลางฤกษ์ยาม
ความฝัน เคราะห์กรรม เป็นต้น

๕. ความเชื่อเกี่ยวกับอำนาจเหนือธรรมชาติอื่น ๆ เช่น อำนาจสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ของวิเศษ
อำนาจวิเศษ เสนียดจัญไร อาถรรพ์ เป็นต้น

มื้อจั๋นวันดี

มื้อจันวันดีหรือที่ออกเสียงตามสำเนียงชาวเหนือว่า "มื้อจั๋นวันดี" นั้น เป็นการหาฤกษ์ยาม
ตามเดือนพื้นเมือง ก่อนที่จะกระทำพิธีอันเป็นมงคลทุกอย่าง ไม่ว่าจะเป็นการแต่งงาน
ขึ้นบ้านใหม่ การเดินทางไปค้าขาย หรือการบวช ดังมีรายละเอียดต่อไปนี้

เดือน	วันจ๋ม (วันไม่ดี)	วันฟู (วันดี)
เดือนเกี๋ยง (ตุลาคม)	วันจันทร์ อ่านว่า วันจั๋น	วันศุกร์ อ่านว่า วันสุก
เดือนยี่ (พฤศจิกายน)	วันอังคาร อ่านว่า วันกาน	วันอาทิตย์ อ่านว่า วันติ๊ด
เดือนสาม (ธันวาคม)	วันพุธ อ่านว่า วันปุ๊ด	วันอาทิตย์ อ่านว่า วันติ๊ด
เดือนสี่ (มกราคม)	วันพฤหัสบดี อ่านว่า วันผัด	วันจันทร์ อ่านว่า วันจั๋น
เดือนห้า (กุมภาพันธ์)	วันศุกร์ อ่านว่า วันสุก	วันเสาร์ อ่านว่า วันเสา
เดือนหก (มีนาคม)	วันเสาร์ อ่านว่า วันเสา	วันพุธ อ่านว่า วันปุ๊ด
เดือนเจ็ด (เมษายน)	วันอาทิตย์ อ่านว่า วันติ๊ด	วันพฤหัสบดี อ่านว่า วันผัด
เดือนแปด (พฤษภาคม)	วันพุธ อ่านว่า วันปุ๊ด	วันอาทิตย์ อ่านว่า วันติ๊ด
เดือนเก้า (มิถุนายน)	วันพฤหัสบดี อ่านว่า วันผัด	วันจันทร์ อ่านว่า วันจั๋น
เดือนสิบ (กรกฎาคม)	วันศุกร์ อ่านว่า วันสุก	วันอังคาร อ่านว่า วันกาน
เดือนสิบเอ็ด (สิงหาคม)	วันเสาร์ อ่านว่า วันเสา	วันพุธ อ่านว่า วันปุ๊ด
เดือนสิบสอง (กันยายน)	วันอาทิตย์ อ่านว่า วันติ๊ด	วันพฤหัสบดี อ่านว่า วันผัด

เมื่อทราบวันดีแล้ว ก็ควรจะทราบยามหรือเวลาอันเป็นมงคลของแต่ละวันด้วย ดังนี้

วันอาทิตย์ ยามเช้า ไม่ดี ยามสายและยามใกล้เที่ยง ดีมาก
ยามบ่ายและยามเย็น ไม่ดี ยามใกล้ค่ำ ดีมาก

วันจันทร์ ยามเช้า ยามสาย และยามใกล้ที่ยง ไม่ดี ยามเที่ยงและยามบ่าย ดีมาก
ยามเย็น ยามใกล้ค่ำ และยามค่ำ ไม่ดี

วันอังคาร ยามเช้าและยามสาย ดีมาก ยามใกล้เที่ยง ยามเที่ยง และยามบ่าย ไม่ดี
ยาม เย็นและยามใกล้ค่ำ ดีมาก ยามค่ำ ไม่ดี

วันพุธ ยามเช้า ยามสาย และยามใกล้เที่ยง ไม่ดี ยามเที่ยงและยามบ่าย ดีมาก
ยามบ่าย- เย็น ยามใกล้ค่ำ และยามค่ำ ไม่ดี

วันพฤหัสบดี ยามเช้าและยามสาย ไม่ดี ยามใกล้เที่ยงและยามเที่ยง ดีมาก
ยามบ่าย-เย็นและใกล้ค่ำ ไม่ดี ยามค่ำ ดีมาก

วันศุกร์ ยามเช้า ไม่ดี ยามสาย ดีมาก ยามใกล้เที่ยงและยามเที่ยง ไม่ดี ยามบ่ายและยามเย็น
ไม่ดี ยามใกล้ค่ำและยามค่ำ ดีมาก

วันเสาร์ ยามเช้าและยามสาย ดีมาก ยามใกล้เที่ยงและยามเที่ยง ไม่ดี ยามบ่าย-เย็น ดีมาก
ยามใกล้ค่ำและยามค่ำ ไม่ดี

ทำนายลักษณะคนจากวันเกิด

วันอาทิตย์ (คนเมืองอ่าน"วันติ๊ด") เป็นคนมักใหญ่ใฝ่สูง ออกจะหยิ่งทะนง ไม่ค่อยลงความคิด
เห็นกับใคร ชอบเป็นหัวหน้า มีความมานะอดทนมาก แม้ว่าจะโมโหร้าย ทว่าโกรธง่ายหายเร็ว
เป็นคนเจ้าระเบียบ และมีสติปัญญาไหวพริบดี ชอบแสวงหาความรู้
ทำการค้าขายหรืองานอุคสาหกรรม ไม่ค่อยดี รับราชการดี

วันจันทร์ (คนเมืองอ่าน"วันจั๋น") เป็นคนเจ้าชู้ มักมีกามารมณ์รุนแรง เนื่องจากมีเสน่ห์
แต่ไม่ค่อยมีศัตรู เป็นคนชอบคบค้าสมาคม เป็นชายจะได้เมียดี มีเงินทอง
แต่ถ้าเป็นหญิงจะมีผัวหลายคน ทำมาค้าขายมีหวังรวย หากรับราชการ ปานกลาง

วันอังคาร (คนเมืองอ่าน"วันกาน") เป็นผู้มีสติปัญญาเฉลียวฉลาด ช่างคิด ช่างจำ
มักจู้จี้ขี้บ่นเป็นผู้มีบุญวาสนาแต่มักมีกรรมเก่า อาจถูกจองจำหรือได้รับทุกข์เพราะมิตรสหาย
มีศัตรูปองร้ายอยู่มาก ทำการค้าขายดี หากรับราชการ ปานกลาง

วันพุธ (คนเมืองอ่าน"วันปุ๊ด") คนที่เกิดวันพุธกลางวันจะดีกว่าคนที่เกิดกลางคืน เป็นผู้ที่มี
อำนาจแวดล้อมไปด้วยบริวารและสมบูรณ์ด้วยทรัพย์สินเงินทอง หาคู่ครองได้ไม่ยาก
เพราะมีรูปร่างหน้าตาสง่างาม ใจคอเยือกเย็น แต่บางครั้งก็โหดเหี้ยมเนื่องจากทำคุณไม่ขึ้น
ชอบการสมาคม มีเพื่อนฝูงมาก มีความสุขกับคู่ครองแต่มีบุตรยาก การค้าดี รับราชการปานกลาง

วันพฤหัสบดี (คนเมืองอ่าน"วันผัด") เป็นคนขี้โรค ถึงแม้จะมีเงินทองมากแต่ก็หาความสุขได้ยาก
และมักไม่ได้อยู่บ้านเกิด เป็นคนมีวาสนา มีชื่อเสียง เป็นที่ชอบอกชอบใจของคนทั่วไป
คนที่เกิดวันนี้ไม่ว่าหญิงหรือชาย จะได้คู่หลายคน เนื่องจากตัวเองเป็นคนกามารมณ์ร้อนแรง
และมักเดือดร้อนเพราะเพศตรงข้าม มีอาชีพหมอ และนักการเมือง ดี ทำการค้า พอไปได้

วันศุกร์ (คนเมืองอ่าน"วันสุก") เป็นคนเห็นแก่ตัว เอาแต่ใจตนเป็นที่ตั้ง มักสร้างศัตรูเสมอ
เพราะความคิดมักไม่ตรงกับผู้อื่น จึงมีญาติมิตรไม่มาก แต่จะโชคดีอยู่เสมอ ทำราชการดี
ค้าขายปานกลาง

วันเสาร์ (คนเมืองอ่าน"วันเสา") เป็นผู้มีสติปัญญาดี ชอบคิดเรื่องราวของชีวิตและอนาคต
เป็นคนรักความสัตย์ ตรงเวลา โกรธง่ายหายเร็ว มีใจนักเลง ชอบการละเล่นและกีฬาต่าง ๆ
เป็นคนอาภัพ มักได้จากบ้านและพ่อแม่พี่น้อง แต่มีผู้อุปถัมภ์ดี

ข้อมูลจากสำนักวัฒนธรรมเชียงใหม่